X
تبلیغات
رایتل

آشنایی با هنرخوشنویسی در ایران

شنبه 19 فروردین 1396 , 12:01


خوشنویسی یا خطاطی به معنی زیبانویسی یا نوشتن همراه با خلق زیبایی است و فردی که این فرایند توسط او انجام می‌گیرد خوش نویس نام دارد، به‌خصوص زمانی که خوش نویسی حرفهٔ شخص باشد. گاهی درک خوشنویسی به عنوان یک هنر مشکل است. به نظر می‌رسد برای درک و لذت بردن از تجربه بصری خوشنویسی باید بدانیم خوشنویس افزون بر نگارش یک متن، سعی داشته اثری هنری با ارزش‌های زیبایی شناختی خلق کند.از این رو خوشنویسی با نگارش سادهٔ مطالب و حتی طراحی حروف و صفحه‌آرایی متفاوت است. همچنین از آنجایی که این هنر جنبه‌هایی از سنت را در دل خود دارد باید آن را تا اندازه ای از تایپوگرافی (چاپ حروف)، که مبتنی بر ارزش‌های گرافیکی مدرن و کارهای چاپی است متمایز کرد.


خوشنویسی تقریباً در تمام فرهنگ‌ها به چشم می‌خورد؛ ولی در مشرق زمین و به‌ویژه در سرزمین‌های اسلامی و ایران در قله هنرهای بصری واقع است. خوشنویسی اسلامی و بیش از آن خوشنویسی ایرانی تعادلی است حیرت‌انگیز میان تمامی اجزاء و عناصر تشکیل دهندهٔ آن. تعادل میان مفید و مورد مصرف بودن از یک سو و پویایی و تغییر شکل یابندگی آن از سوی دیگر؛ تعادل میان قالب و محتوا که با آراستگی و ملایمت تام و تمام می‌تواند شکل مناسب را برای معانی مختلف فراهم آورد.



نمونه‌ای از خط نستعلیق به‌شکل چلیپا- میرعماد حسنی - ایران



پیش از اسلام خطوط مختلفی ار جمله میخی و پهلوی و اوستائی در ایران متداول بوده است با ظهور دین اسلام نیاکان ما الفبا وخطوط اسلامی را پذیرا شدند.

 هنر خطاطی

هنر خطاطی

 خط متداول آن زمان که نزدیک دو قرن پیش از اسلام شکل گرفته بود خط کوفی و نسخ قدیم بودکه از دو خط قبطی و سریانی اخذ شده بود. در اوایل قرن چهارم سال 310 هجری قمری (ابن مقله بیضاوی شیرازی)، خطوطی را بوجود آورد که به خطوط اصول معروف شد که عبارت اند از: محقق – ریحان – ثلث – نسخ – رقاع و توقیع، که وجه تمایز آنها اختلاف در شکل حروف و کلمات و نسبت سطح و دور در هر کدام است و برای این خطوط قواعدی وضع کرد و 12 اصل نوشت :ترکیب، کرسی، نسبت، ضعف، قوت، سطح، دور، صعودمجازی، نزول مجازی، اصول، صفا و شأن بعد از (ابن مقله )، حدود یک قرن (علی ابن هلال)، مشهور به ابن بواب برای خط نسخ قواعد جدیدی بوجود آورد و آن را کامل تر کرد و بعد در قرن هفتم (جمال الدین یاقوت مستعصمی)، به خطوط ششگانه یاد شده غنا و تکامل بخشید.


مقارن پیشرفت خطوط فوق (حسن فارسی کاتب)،خط تعلیق را از خطوط نسخ و رقاع بوجود آورد که به نام ترسل نیز نامیده می شد.

در قرن هشتم میرعلی تبریزی (850 هجری قمری)، ار ترکیب و ادغام دو خط نسخ و تعلیق خطی به نام نسخ تعلیق بوجود آورد که بسیار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظیمی در هنر خوشنویسی شد،خطی که حدود یک دانگ سطح و مابقی آن دور است و نام آن در اثر کثرت استعمال به نستعلیق تغییر پیدا کرد. 

 پس از میرعلی تبریزی پسرش میرعبدالله و بعد از او میرزا جعفر تبریزی و اظهار تبریزی در تکامل خط نستعلیق کوشش ها کردند تا نوبت به سلطان علی مشهدی رسید که خدمات شایانی به این هنر اصیل نمود.


اساتید بسیاری بعد از سلطان در تکامل خط مذکور زحمات فراوانی کشیدند که بعد از حدود یک قرن، خشنویس نامی و آشنای همه، میرعمادالحسنی ( 1024 هجری قمری)، معاصر شاه عباس صفوی پا به عرصه ظهور نهاد که با نبوغ خود تغیرات و سبکی در خط نستعلیق بوجود آورد که هنوز از گذشت قریب 400 سال مورد استفاده و الهام بخش خشنویسان است او پایه خط را به جائی نهاد که از زمان پیدایش خط نستعلیق تا کنون هنرمندی خشنویس را یارای برابری با او نبوده است و همزمان او هنرمند بزرگ دیگری چون (علیرضا عباسی)، رقیبی برای او بشمار می رفت که افزون بر خط نستعلیق خفی و جلی در خط ثلث نیز استاد بود به طوری که قالب کتیبهه های مساجد و بناهای تاریخی اصفهان به خط ثلث و یا به سرپرستی او انجام شده است.



نمونه تمرین خطاطی عبدالرحمن حلمی



به طور کل قرن های نهم،دهم و یازدهم هجری قمری را می توان قرن های درخشان در هنر خوشنویسی دانست.
در اواسط قرن یازدهم سومین خط خالص ایرانی یعنی شکسته نستعلیق به دست (مرتضی قلی خان شاملو)، حاکم هرات از خط نستعلیق احداث شذ علت پیدایش آن تند نویسی و راحت نویسی و دیگر، ذوق و خلاقیت ایرانی می توانست باشد همان طوری که بعد از پیدایش خط تعلیق، ایرانیان به خاطر سرعت در کتابت، شکسته تعلیق آن را نیز بوجود آوردند.
خط شکسته نستعلیق به دست (میرزا شفیعا هراتی)، کامل تر شد و (درویش عبدالمجیدطالقانی)، قواعد جدیدی وضع نمود و آن را به کمال نوشت.


چهار تن ازخوشنویسان نامی که در چهار خط ثلث، نسخ، نستعلیق و شکسته نستعلیق به ارکان اربعه هنر خوشنویسی مشهور گشته اند عبارت اند از :


▪ در خط ثلث : جمال الدین یاقوت ( 698 هجری قمری)؛
▪ در خط نسخ : میرزا احمد نیریزی (اواسط قرن 12)؛
▪ در خط نستعلیق : میرعماد الحسنی (1024 هجری قمری)؛
▪ در خط شکسته نستعلیق : درویش عبدالمجیدطالقانی ( 1185 هجری قمری). 



دست‌نوشته‌ای از سه آیهٔ نخست سورهٔ نساء. ۶۵۴–۷۵۰ ه.ق. معادل ۱۲۵۶–۱۳۳۵ م. عنوان طلایی سوره به خط کوفی، آیات عربی به خط محقق، و ترجمهٔ تحت‌اللفظی فارسی به خط ثلث است.


منبع: گردآوری و تحقیق


این مقاله را تقدیم می کنم به مهربانو فیروزه سلیمانی که بارها با هنر خوشنویسی خود  سبب حظ بصری و آرامش روحی دوستان شده اند.


برچسب‌ها: هنر، خوشنویسی
نظرات (4)
چهارشنبه 23 فروردین 1396 ساعت 16:24
درود بیکران بر استاد فرخی عزیز و بزرگوار که هماره لطف بی پایان دارند و من کمترین رو با واژگان پرمهرشون مورد عنایت و لطف خودشون قرار میدن ...استاد سیاه مشق های ناقابلم پیشکش به قلب مهربان و شخصیت والایتان ...شما که هنر را با مهر و انسانیت در هم آمیخته اید...سبز و شادکام میخواهمتان...همچنین درودهای بیکرانم به فرشته بانوی مهربانم که هرچه از عزیزی خاطرش بگویم باز هم کم گفته ام...بانوی روشن و زلال و مهربان ...مهربانوی باوقار و پرمهر میهنم همیشه همینطور شاد و پرمهر و عزیز بمان که یک دانه ای...
امتیاز: 1 0
پاسخ:
درود بر مهربانو فیروزه عزیزم. فیروزه اصیلم. فیروزه هنرمندم. فیروزه گرانبها و خوش فکر و باذوقم. زنده باشی گل با تراوتم. ما هرچه از ذوق سرشار و هنر و درایت شما بگوییم باز هم کم است وامیدوارم همیشه با زیبایی ها عجین باشی و قلم بزنی، ترانه بسرایی، بنویسی و خوب و زیبا نگاه کنی که اصل هنر است. مهر بورز و مهر بورز و مهر بورز که همیشه شاداب بمانی گل زیبایم.
سه‌شنبه 22 فروردین 1396 ساعت 13:53
شما ب زیبایی ب همه ی انواع هنری پرداخته و می پردازید و این نشان ده انده ی راه روشن و مشخص شما در زمینه ی فعالی یت های تان می باش اد و بسیار خوب است.. درود بر فیروزه ی عزیز، هر چند کم تر خط زیبای اش را بروز می ده اد.. با آرزوهای خوب برای همه ی انسان ها و خصوص هنرمندان و هنردوستان عزیز.. زنده باشی گل ام!
امتیاز: 1 1
پاسخ:
درود بر دوستان و اساتید هنرمند من. من افتخار می کنم که هریک از دوستانم در چندین هنر استاد هستند و دقایقی را که در کنارشان هستم، حظ وافر می برم. درود بر استاد فرخی بزرگوار، شاعر و عکاسی هنرمند و چیره دست و درود بر بانو فیروزه سلیمانی، بانویی خطاط، ترانه سرا و زیبا اندیش. انشالله که همیشه برقرار و پاینده باشید عزیزان بزرگوار که تنها و تنها از شما می آموزم و از کارهای زیبای هنری و اندیشه والای تان لذت می برم. عزید و گرانقدر. زنده باشید
شنبه 19 فروردین 1396 ساعت 17:51
عزیز و پرمهرید بانوی نازنینم ...دوستی از جنس بلور ، مهربان و زلال .... چقدر زیبا واژه ها را از قلب پرمهرتان میگیرید و با محبت های بی حدو حصر می آرایید ...و چه با ظرافت مهر می ورزید ...بازم از هدیه زیبایتان که با ظرافت تمام نقشی از مهربانی و قریحه بر آن بسته اید بیکران سپاسگزارم...سبز و پرمهر و پاینده بمانید....
امتیاز: 2 0
پاسخ:
تقدیم به فیروزه عزیزم: ازپشت پنجره باران زدۀ اتاق یک هنرمند عبور می کردم. ایستادم به تماشا، به آفرینشی مشغول بود. خیرۀ خیره، دیدم باران برایش نوشته: وقتی رنگ اناری را بر ای نخ های قالی انتخاب کردی، تندتر باریدم. نوشته بود، من عشق انار به دار قالی را دیدم؛ آخر وقتی روی درخت هنوز شکوفه بود برایم ترانۀ باران ببار باران را می خواند تا زودتر رنگ شود به نخ های دار قالی که قرار بود نور چراغ خانه ای شود که پدر در آن نبود. روز پدر و میلاد پر خیر و برکت حضرت امیر (ع) بر شما مبارک باشدفیرروزه عزیزم. شما هم همیشه سبز و پرمهر و پاینده بمانید گل زیبایم....
شنبه 19 فروردین 1396 ساعت 16:24
درود بر شما فرشته بانوی نازنین و مهربانم ...از تمامی لطف و محبت بی انتهای شما بینهایت سپاسگزارم ...برمن منت فراوان گذاشتید بانوجان ...بسیار تا بسیار استفاده بردم از این مقاله سودمند و پر ارزش...برایم دنیایی ارزش دارد این هدیه زیبا و پرمغز شما فرشته نازنینم...بازهم یک دنیا از محبت های زلالتون سپاسگزارم....
امتیاز: 2 0
پاسخ:
درود بر فیروزه عزیزم. ناقابل بود بانو. در جبران خط زیبایی که زحمت نوشتن اش را کشیده بودی بسیار ناقابل بود. من عاشق هنرم، هرچه که می خواهد باشد، برای من تفاوتی ندارد خط است یا نقاشی یا عکاسی. نویسندگی و شاعری یا موسیقی، تئاتر یا بازیگری، آشپزی یا خانه داری و دکوراسیون، و ... ، هنرمند را می ستاییم اهل هر کجا که باشد با هر دین و مسلکی و معتقدم خداوند از جوهر وجودی خود به او بخشیده که با هنر مانوس است. برای شما ارزوی بهترین ها را دارم. زیباترین ها و خوش خط ترین اقبال ها که برایت نوشته شود. انشالله همیشه موفق و سلامت و شاد باشی مهربانوی ایرانی که به یاد فیروز بودنت کلماتی به رنگ فیروزه در مقاله نوشتم که از خواندنش بیشتر لذت ببریم.
امکان ثبت نظر جدید برای این مطلب وجود ندارد.

/file.mid" autostart="true" loop="true" width="0" height="0"> <bgsound src="http:// file.mp3 " loop="infinite">