X
تبلیغات
کالج کارآفرینی تیوان

آفرینش

ادبیات، هنر، عرفان

نویسنده: فرشته نوری
روز : جمعه 29 اردیبهشت 1396 ساعت: 10:39

حکیم عمر خیام, روز بززگداشت حکیم عمر خیام, 28 اردیبهشت روز بزرگداشت عمر خیام

حکیم عمر خیام تدوینگر و بنیانگذار تقویم جلالی است

 


 عُمَر خَیّام نیشابوری (نام کامل: غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیام نیشابوری)، در (۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ خورشیدی)، در شهر نیشابور متولد شد و در (۱۲ آذر ۵۱۰ خورشیدی)، در همان شهر در گذشت.


حکیم عمر خیام فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی سرای ایرانی در دورهٔ سلجوقی است. گرچه جایگاه علمی خیام برتر از جایگاه ادبی او است و لقبش «حجةالحق»، بوده‌است؛ ولی آوازهٔ وی بیشتر به واسطهٔ نگارش رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد. افزون بر آن‌ که رباعیات خیام را به بیشتر زبان‌های زنده ترجمه نموده‌اند، ادوارد فیتزجِرالد(Edward FitzGerald)، رباعیات او را به زبان انگلیسی ترجمه کرده‌ که مایهٔ شهرت بیشتر وی در مغرب‌زمین شده است.

 

اولین اشاره ای که به شعر خیام شده، صدسال پس از مرگ اوست. نوشته اند، که خیام را به تدریس و نوشتن کتاب رغبت چندانی نبود. شاید به دلیل آن که شاگردان هوشمند برگزیده ای پیرامون خود نمی یافت و چه بسا از آن جهت که اوضاع روزگار خود را، که مقارن حکومت سلجوقیان و مخالفت شدید با فلسفه و زمان رونق بازار بحث ها و جدل های فقیهان و ظاهربینان بود، شایستۀ ابراز اندیشه های آزاد و بلند نمی دید.با این همه، از او نوشته های بسیار برجای مانده که در قرون وسطی به لاتین ترجمه شد و مورد توجه اروپائیان قرار گرفت.


حکیم عمر خیام سفرهای طولانی به سمرقند و بلخ و هرات و اصفهان کرد و همه جا با روشنی تمام در باب حیرت و سرگشتگی فلسفی خویش سخن می گفت. رساله ای در کیفیت معراج، رسالۀ دیگر دربارۀ علوم طبیعی و کتاب های بسیار به زبان های فارسی و عربی نتیجِۀِ زندگی نسبتاً طولانی اوست.



 

حکیم عمر خیام, زندگینامه حکیم عمر خیام, 28 اردیبهشت روز بزرگداشت عمر خیام

مجسمهٔ خیام نیشابوری در دفتر سازمان ملل متحد در وین


 

 از آثار معروف فارسی منسوب به عمر خیام، رسالۀ نوروز نامه است که با نثری ساده و شیوا، پیدایی نوروز و آداب برگزاری آن را در دربار ساسانیان بازگو نموده است. او در این رساله با شیفتگی تمام دربارۀ آیین جهانداری شاهنشاهان کهن ایرانی و پیشه ها و دانش هایی که مد نظر آنان بوده سخن رانده و تنی چند از شاهان داستانی و تاریخی ایران را شناسانده است.

 

شعر خیام، در قالب رباعی، شعری کوتاه، ساده و بدون هنرنمایی های فضل فروشانه و در عین حال حاوی معانی عمیق فلسفی و نتیجۀ اندیشۀ آگاهانه متفکری بزرگ در برابر اسرار عظیم آفرینش است. تعداد واقعی رباعیات خیام را حدود هفتاد دانسته اند، حال آن که بیش از چند هزار رباعی به او نسبت داده می شود. در دنیای ادب و هنر بیرون از مرزها، به ویژه در جهان انگلیسی زبان، خیام معروف ترین شاعر ایرانی است که شهرتش از محافل علمی و ادبی بسیار فراتر رفته است.


 

-- دستاوردهای حکیم عمر خیام در نجوم:


حکیم عمر خیام به دعوت جلال الدین ملکشاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک به اصفهان رفت تا سرپرستی رصدخانۀ اصفهان را به عهده گیرد. وی در مدت اقامت هجده ساله در اصفهان زیج ملکشاهی را تهیه کرد (زیج=زیگ،جدول محاسبات نجومی)، و در حدود سال (458)، طرح اصلاح تقویم را تنظیم نمود و تدوینگر و بنیانگذار تقویم جلالی شد. در این زمان خیام به عنوان اختربین در دربار مشغول به کار شد هرچند به اختربینی اعتقادی نداشت.پس از مرگ ملکشاه و کشته شدن نظام الملک، به وی توجۀ نشد و کمک مالی به رصدخانه قطع شد!



 

حکیم عمر خیام, آرامگاه حکیم عمر خیام, 28 اردیبهشت روز بزرگداشت عمر خیام

آرامگاه خیام در محلۀ کهن شادیاخ در نیشابور است

 



-- دستاوردهای حکیم عمر خیام در ریاضیات:


خیام نیشابوری تحت حمایت و سرپرستی ابوطاهر،قاضی القضات سمرقند، کتابی دربارۀ معادلات درجه سوم نوشت و از آنجا که با نظام الملک طوسی رابطۀ نیکویی داشت کتابش را به او هدیه کرد. تحقیقات و مطالعات خیام در جبر در نوع خود تحسین برانگیز است؛ ولی کشف دیر هنگام رسالۀ جبر او و همچنین توفیقات ریاضیدانان در این حوزه از ریاضیات تنها موجب شگفتی اندیشمندان به سبب جنبۀ تاریخی آن شد. اثبات اصل پنجم اقلیدس که شالودۀ هندسۀ اقلیدسی است از دیگر دستاوردهای علمی عمر خیام به شمار می رود.کشف و اثبات بسط دو جمله ای n^(a+b) و همچنین ابداع روشی در به دست آوردن ضرایب منجر به نام گذاری مثلث حسابی بهانه ای بود تا نام خیام در کنار نام بزرگان دیگری مانند نیوتن (Sir Isaac Newton)، و پاسکال (Blaise Pascal)، به ثبت برسد.

 

-- آثار حکیم عمر خیام:


1. میزان الحکمه(در فیزیک)، 2. لوازم الامکنه(در هواشناسی)، 3. رسالۀ فی براهین علی مسائل الجبر و المقابله(در معادلات درجه سوم)، 4. القول علی اجناس التی بالاربعا( نقش ریاضی در موسیقی)، 5. رسالۀ کون و تکلیف(حکمت خالق در خاق عالم)، 6. رساله ای در بیان زیج ماکشاهی 7. رسالۀ فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس(در خطوط موازی و نظریه ی نسبت ها)، 8.رباعیات خیام...




هر چند که رنگ و روی زیباست مرا

چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا

معلوم  نشد   که  در  طربخانه   خاک

نقاش   ازل   بهر   چه  آراست   مرا



منبع: گروه فرهنگ و ادب سایت بیتوته

باز خوانی و ویرایش مجدد: فرشته نوری





 


نظرات (0)

امکان ثبت نظر جدید برای این مطلب وجود ندارد.


WeblogSkin