X
تبلیغات
رایتل

آفرینش

ادبیات، هنر، عرفان

نویسنده: فرشته نوری
روز : دوشنبه 1 خرداد 1396 ساعت: 18:30



Image result for ‫تندیس سعدی در خارج از کشور‬‎

ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف(سعدی)




آنچه که بیش از هر ویژگی دیگری در آثار سعدی شهرت یافته است،« سهل و ممتنع»، بودن  آثار وی است. این صفت به این معنی است که اشعار و متون آثار سعدی نخست، سهل و ساده به نظر می رسند و کلمات سخت و نارسا ندارد.     

در طول قرن های مختلف، همۀ خوانندگان به راحتی با این آثار ارتباط برقرار کرده اند. ولی آثار سعدی از جنبۀ دیگری،  «ممتنع»، هستند و کلمۀ «ممتنع»، در اینجا یعنی دشوار و در دسترس نبودن.

وقتی گفته می شود شعر سعدی « سهل و ممتنع»، است یعنی در نگاه نخست، هر کسی آثار او را به راحتی می فهمد؛ ولی وقتی می خواهد چون او سخن بگوید، می فهمد که این کار سخت و دشوار و هدفی دست نیافتنی است.

برخی دیگر از ویژگی های آثار سعدی عبارت اند از:

نکات دستوری

نکات دستوری در آثار سعدی به صحیح ترین شکل ممکن رعایت شده است.

عنصر وزن و موسیقی، منجر به از بین رفتن یا پیش و پس شدن ساختار دستوری در جملات نمی شود و سعدی به ظریف ترین و طبیعی ترین حالت ممکن در لحن و زبان، با وجود تنگنای وزن، از عهدۀ این کار برمی آید.

ای که گفتی هیچ مشکل چون فراق یار نیست
گر امید وصل باشد، همچنان دشوار نیست
نوک مژگانم به سرخی بر بیاض روی زرد
قصه دل می نویسد حاجت گفتار نیست



هنر اسلامی - شاهکار مینیاتور فارسی - بر گرفته شده از کتاب بوستان و گلستان ، اثر سعدی - قرن هفدهم میلادی. 10

هنر اسلامی - شاهکار مینیاتور فارسی - بر گرفته شده از کتاب

بوستان و گلستان ، اثر سعدی - قرن هفدهم میلادی.



در آن نفس که بمیرم در آرزوی تو باشم

بدان امید دهم جان که خاک کوی تو باشم

به وقت صبح قیامت، که سر زخاک برآرم
به گفت و گوی تو خیزم، به جست و جوی تو باشم
 
ایجاز


ایجاز یعنی خلاصه گویی و یا پیراستن شعر از کلمات زاید و اضافی.

دوری از عبارت پردازی های بیهوده ای که نه تنها نقش خاصی در ساختار کلی شعر بلکه از زیبایی کلام نیز می کاهند، در شعر و کلام سعدی نقش ویژه ای دارد.

از سویی این ایجاز که در نهایت زیبایی است، منجر به اغراق های ظریف تخیلی و تغزلی می شود و زبان شعر را از غنایی بیشتر برخوردار می کند.

در شعر سعدی هیچ کلمه ای بدون دلیل اضافه یا کم نمی شود.

گفتم آهن دلی کنم چندی
ندهم دل به هیچ دلبندی
به دلت کز دلم به در نکنم
سخت تر زین مخواه سوگندی
ریش فرهاد بهترک می بود
گر نه شیرین نمک پراکندی

ایجاز سعدی، ایجاز میان تهی و سبک نیست، بلکه پراز اندیشه و درد است.

در دو حکایت زیر از «گلستان»، به خوبی مشاهده می شود که سعدی چه اندازه از معنی را در چه مقدار از سخن می گنجاند:

حکایت: پادشاهی پارسایی را دید، گفت: «هیچت از ما یاد آید؟» گفت: «بلی، وقتی که خدا را فراموش می کنم».

حکایت: یکی از ملوک بی انصاف، پارسایی را پرسید: «از عبادت ها کدام فاضل تر است؟» گفت: «تو را خواب نیمروز، تا در آن یک نفس خلق را نیازاری».



شعری از گلستان



موسیقی


سعدی از موسیقی و عوامل موسیقی ساز در سبک و زبان اشعارش سود می جوید. وی اغلب از اوزان عروضی استفاده می کند.

افزون بر اوزان عروضی، شاعر به شیوۀ مؤثری از عواملی بهره می برد که هر کدام به نوعی موسیقی کلام او را افزایش می دهند؛ عواملی همچون انواع جناس، هم حروفی های آشکار و پنهان، واج آرایی، تکرار کلمات، تکیه های مناسب، موازنه های هماهنگ لفظی در ادبیات و لف و نشرهای مرتب و ...

استفاده از این عناصر به گونه ای هنرمندانه و زیرکانه صورت می گیرد که شنونده یا خوانندۀ شعر او پیش از آن که متوجه صنایع به کار رفته در شعر او شود، جذب زیبایی و هماهنگی و لطافت آنها می شود.

در غزل زیر سعدی نهایت استفاده را از عوامل موسیقی زای زبان برده است، بی آن که سخنش رنگ تکلف و تصنع به خود بگیرد.

تکرارهای هنرمندانۀ کلمات، هم حروفی ها و وزن مناسب شعر و همچنین لحن عاطفی و تعزلی کلام سعدی را چون شربتی شیرین و گوارا به جان خواننده می ریزد:

بگذار تا مقابل روی تو بگذریم
دزدیده در شمایل خوب تو بنگریم
شوق است در جدایی و جور است در نظر
هم جور به که طاقت شوقت نیاوریم
روی ار به روی ما نکنی حکم از آن تست
باز آ که روی در قدمانت بگستریم
ما را سری است با تو که گر خلق روزگار
دشمن شوند و سر برود، هم بر آن سریم
گفتی زخاک بیشتر نه که از خاک کمتریم
ما با توایم و با تو نه ایم اینت بوالعجب



برگه‌ای از بوستان سعدی، نوشته‌شده در بخارا در سال ۱۵۳۹ میلادی.

این اثر ارزشمند امروزه در موزهٔ هنر نلسون اَتکینز واقع در کانزاس سیتی در ایالات متحدهٔ آمریکا نگه داری می‌شود.



طنز و ظرافت


طنز و ظرافت جایگاه ویژه ای در ساختار سبکی آثار سعدی دارد.

البته خاستگاه این طنز به نوع نگاه و تفکر این شاعر بزرگ بر می گردد. طنز سعدی، سرشار از روح حیات و سرزندگی است.

سعدی به یاری لحن طنز، خشکی را از کلام خود می گیرد و شور و حرکت را بدان باز می گرداند.

با همین طنز، تیغ کلامش را تیز و برنده و اثرگذار می کند.

طنز، نیش همراه با نوش است؛ زخمی در کنار مرهم. سال ها بعد، لسان الغیب، حافظ شیرازی ابعاد عمیق دیگری به طنز شاعرانه بخشید و از آن در شعر خود استفاده ها برد:

 
با محتسب شهر بگویید که زنهار
در مجلس ما سنگ مینداز که جام است

یا

کسان عتاب کنندم که ترک عشق بگوی

به نقد اگر نکُشد عشقم، این سخن بکشد



شعر بنی‌آدم


شعر بنی‌آدم، قطعه شعر مشهوری است که از سعدی بر جای مانده‌، این قطعه شعر، به دلیل مضمون انسان دوستانه‌ای که دارد توجه بسیاری به آن شده است. اصل شعر از قرار زیر است:



بنی آدم اعضای یک پیکرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی بدرد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار



Human beings are members of a whole
In creation of one essence and soul
If one member is afflicted with pain
Other members uneasy will remain
If you have no sympathy for human pain
The name of human you cannot retain




صفحهٔ عنوانِ ترجمهٔ آندره دو ریه از قسمت‌هایی از گلستان، منتشرشده در سال ۱۶۳۴



منبع: دانش نامه رشد، دانش نامه آزاد

باز خوانی و ویرایش مجدد متن: فرشته نوری





نظرات (1)

سه‌شنبه 2 خرداد 1396 ساعت 02:10
dorood be banoo Nouriye mohtaram,
izad niroo dehad shoma ra
izad negahdare saadi bashad be omide izad:
saadia mare nekoonam namirad hargez
mordeh anast ke namash be nekoooi nabaranad.
in asal ham taghdime be shoma azizan:
aya vaghean az zabane parsi shirin tar ham vojood darad ? khair

shekar shekan shawand hame tootiane hend
zin ghande parsi ke be bangale mirawad
امتیاز: 2 0
پاسخ:
درود بر دکتر توانای بزرگوار که می دانم ارادت خاصی به شیخ اجل سعدی شیرازی دارند. واقعاً درست می فرمایید استاد، زبان شیرین ما دورانی بس دراز پیموده تا به صورت کنونی درآمده است و تاریخ زبان ما همچون تاریخ سرزمین کهنسال مان عمری دیرینه دارد. سپاس از حضور، زنده باشید عزیز بزرگوار.

تقدیم به شما نازنین استاد:

پی افکندم از نظم کاخی بلند
که از باد و باران نیابد گزند
نمیرم از این پس که من زنده‏ام‏
که تخم سخن را پراکنده ام‏ ..............فردوسی بزرگ
امکان ثبت نظر جدید برای این مطلب وجود ندارد.