X
تبلیغات
زولا

آفرینش

ادبیات، هنر، عرفان

نویسنده: فرشته نوری
روز : سه‌شنبه 2 خرداد 1396 ساعت: 11:56


پارسه

پارسه


زبان فارسی، زبانی است که امروز بیشتر مردم ایران، افغانستان، تاجیکستان و بخشی از هند، ترکستان، قفقاز و بین النهرین با آن سخن می گویند، نامه می ­نویسند و شعر می سرایند. تاریخ زبان ایران تا هفتصد سال پیش از مسیح، روشن است و پیش از آن نیز می­ دانیم که در سرزمین پهناور ایران - سرزمینی که از سوی خراسان (مشرق)، به مرز تبت و ریگزار ترکستان چین و از جنوب شرقی به کشور پنجاب و از نیمروز (جنوب)، به سند و خلیج فارس و دریای عمان و از شمال به کشور سکاها و سارمات­ ها (جنوب روسیه امروز)، تا دانوب و یونان و از مغرب به کشور سوریه و دشت حجاز و یمن می­ پیوست، مردم به زبانی که ریشه و اصل زبان امروز ماست سخن می‌گفته‌اند.


شاخۀ زبان­ های ایرانی در گروه زبان­ های هند و ایرانی (آریایی)، و خانوادۀ زبان­ های هند و اروپایی جای دارد. دیگر گروه­ های این خانواده؛ ژرمنی، یونانی، ایتالیایی، ارمنی، آناتولیایی، آلبانیایی، بالتی،  اسلاوی، تخاری و سلتی است.


توجه به این نکته ضروری است که واژۀ آریایی را برای همۀ زبان­ های خانوادۀ هند و اروپایی نباید به کار برد و این اشتباه دانشمندان انگلیسی در اوایل سدۀ بیستم بوده است؛ امروزه تنها زبان های هند و ایرانی، آریایی نامیده می شوند.




نقشهٔ پراکندگی زبان‌های ایرانی



تاریخ‌  تحوّل‌ زبان­ های ایرانی


تاریخ‌  تحوّل‌ زبان­ های ایرانی را می‌توان‌ به‌ سه‌ دورۀ اصلی‌ بخش‌ کرد:


١. دورۀ باستان(کهن)‌، ٢. دورۀ میانۀ (پهلوی)‌، ٣. دورۀ جدید


زبان های ایرانی در دوره باستان


 ریشۀ همه زبان­ های ایرانی، زبانی به نام ایرانی باستان است. در منبع های باستانی‌ اشاره‌‌هایی‌ به‌ ادبیات‌ شفاهی‌ این‌ چهار زبان‌ شده‌ است‌؛ ولی‌ تنها از دو زبان‌ اوستایی‌ و فارسی‌ باستان‌ آثار ادبی‌ و نوشته‌هایی‌ برجای‌ مانده‌ است‌.


از زبان ایرانی باستان چهار زبان به طور مستقیم به وجود آمده است به نام­ های:


 سکایی، مادی، فارسی باستان و اوستایی


زبان سکایی: سکاها قومی آریایی بودند که از هزارۀ نخست پیش از میلاد تا هزارۀ نخست پس از میلاد در سرزمین بزرگی از کناره های دریای سیاه تا مرزهای چین زندگی می کردند از این زبان جز شماری واژه چیزی برجای نمانده و نوشته ای به دست نیامده است.برخی از واژه های سکایی که باقی مانده : aspa: اسب ،hapta:  هفت و...


زبان مادی: زبان قوم ماد بوده که از این زبان نیز جز چند واژه در نوشته های پارسی باستان چیزی باقی نمانده و نوشته ای به دست نیامده است برخی واژگان باقی مانده : wazarka: بزرگ، asan: سنگ و... . از زبان‌ مادی‌، زبان‌ قوم‌ آریایی‌ ماد، که‌ در غرب‌ و شمال‌ غرب‌ ایران‌ رایج‌ بوده،‌ اثر نوشت‌های‌ در دست‌ نیست‌؛ ولی در نوشته‌‌های‌ مورّخان‌‌ یونانی‌ مانند کتسیاس‌، هرودت‌ و دینون‌ به‌ داستان‌‌های‌ عشقی‌ و حماسی‌ مادی‌ و شعر‌های این‌ دوره‌‌ اشاره‌ شده‌ است‌. برای نمونه، داستان‌ غِنایی(عاشقانه و رمانتیک)‌، ‌زَرْیادْرِس‌ و اوداتیس‌ را می‌توان‌ نام‌ برد که‌ در منبع های گوناگونی‌ دیده‌ می‌شود و به‌ نظر بویس‌، دارای‌ اصل‌ مادی‌ است‌ و بعد‌ها در شاهنامۀ فردوسی‌ به‌ صورت‌ داستان‌ «شداسب‌ و کتایون‌»، بازتاب‌‌ پیدا کرده است. داستان‌‌های‌ حماسی‌ مادی‌،‌ یا داستان‌‌های‌ مربوط‌ به‌ کورش‌، شاه‌ هخامنشی‌، از دیگر اثرهای ادبی‌ مادی‌ است‌

.

زبان پارسی باستان: زبان قوم پارس بوده است، زبان کتیبه های شاهان هخامنشی، که قدیمی ترین و مهم ترین اثر باز مانده از این زبان؛ کتیبۀ بیستون است.
Image result for ‫زبان های ایرانی در دوره باستان‬‎
نمودار زبان شناسی



(سبز تیره): کشورهایی که در آنجا زبان‌های ایرانی، زبان رسمی هستند.
 (سبز روشن): کشورهایی که در آنجا زبان‌های ایرانی، یکی از زبان‌های رسمی یا رایج هستند.
(جمهوری آذربایجان با اقلیت ایرانی‌زبان تالش و تات در این نقشه فراموش شده‌است).


ادبیات‌ فارسی‌ باستان‌

زبان‌ فارسی‌ باستان‌، نیای‌ زبان‌ فارسی‌ امروزی‌، زبان‌ قوم‌ پارس‌ بوده‌ است‌ که‌ در دورۀ‌ هخامنشیان‌ (۵۵٠ ـ٣٣٠  ق‌.م‌)، با آن صحبت می کردند. تنها آثار نوشتۀ زبان‌ فارسی‌ باستان‌ کتیبه‌‌های‌ برخی‌ از شا‌هان‌ هخامنشی‌ به‌ خطّ میخی‌ است‌ که‌ افزون بر سنگ‌، بر لوح‌‌های‌ زرّین‌ و سیمین‌، سنگ‌ وزنه‌، مُهر و ظرف‌ برجای‌ مانده‌ و نگارش‌ آنها، هم‌ زمان‌ با تألیف‌ آنهاست‌. مهم‌ترین‌ کتیبه‌‌هایی‌ که‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ باستان‌ نگاشته‌ شده‌ است،عبارت‌ است‌ از:کتیبه‌‌های‌ داریوش‌ در بیستون‌ (مهم‌ترین‌ و مفصّل‌ترین‌ کتیبۀ‌ داریوش‌ به‌ سه‌ زبان‌ فارسی‌ باستان‌؛( اَکَّدی‌ و ایلامی‌)، فارس‌ (تخت‌ جمشید و نقش‌ رستم‌)، سوئز و الوند و کتیبه‌‌های‌ خشیارشا در تخت‌ جمشید (که‌ از آن‌ میان‌ سنگ‌ نوشتۀ‌ سه‌ زبانۀ مشهور به‌ دَیوَه‌ از مهم‌ترین‌ کتیبه‌‌های‌ این‌ زبان‌ است‌).


آنچه‌ در این‌ سنگ‌ نوشته‌‌ها آمده‌، مربوط‌ به‌ سیاست‌ و حکومت‌ است‌. هر متنی‌ که‌ به‌ نام‌ داریوش‌ اوّل‌ نوشته‌ شده‌ دارای‌ مقدّمه‌، بخش‌ اصلی‌ و بخش پایانی‌ است‌ و سنگْ نوشته‌‌های‌ جانشینان‌ او، جدا از کتیبۀ‌ دَیوَه‌ی‌ خشیارشا (که‌ اندک‌ تقلیدی‌ از عبارت‌ بندی‌‌های‌ نوشته‌‌های‌ داریوش‌ در آنها دیده‌ نمی‌شود که حکایت‌ از تسلّط‌ کافی‌ نویسنده‌ بر نوشتن‌ دارد و تکرار عبارت‌‌ های‌ پیشین‌ داریوش‌ است‌.


طرح‌ اصلی‌ کتیبه‌‌ها به‌ طور کلّی‌ و با اندکی‌ تفاوت‌ (بسته‌ به‌ مراد نویسنده‌)، به‌ صورت‌ زیر است‌:ستایش‌ اَهورَمزدا؛ معرّفی‌ شاه‌؛ نام‌ سرزمین‌‌های‌ خراجگزار‌ یا‌ یاد کردن‌ ساختن‌ بنا؛ ذکر فرو نشاندن‌ شورش‌‌ها؛ دعا‌یا اندرز به‌ شا‌هان‌ آینده‌، همراه‌ با شکرگزاری‌ از اهورَمزدا.



Image result for ‫زبان های ایرانی در دوره باستان‬‎

زبان های باستانی


کوشش‌ داریوش‌ برای‌ تبدیل‌ زبان‌ فارسی‌ باستان‌ به‌ زبانی‌ ادبی‌ هرگز به‌ نتیجه‌ نرسید. او در سنگ‌نوشته‌‌ها، با لحنی‌ به‌ دور از مبالغه‌، با دقّت‌ بیان‌، سادگی‌ واژه‌‌ها و کوتاهی‌ جمله‌‌ها، ‌یکنواختی‌ زبان‌ آنها را جبران‌ می‌کند. این‌ نوشته‌‌ها به طور طبیعی خالی‌ از تخیل های ادبی‌ و تصویرهای خیالی‌ است‌ و با وجود ارزش‌ آنها از نظر تاریخی‌ و زبان‌شناختی‌، به دور از اهمّیت‌ ادبی‌ است‌.


بنابر گزارش‌ نویسندگان‌‌ یونانی‌، ادبیاتِ حماسی زبان‌ فارسی‌ باستان‌ نیز به طور احتمال به‌ صورت‌ شفاهی‌ وجود داشته‌ است. افسانۀ‌ زوپیر ،‌یا برخی‌ روایت‌‌های‌ مربوط‌ به‌ کورش‌ و داستان‌‌های‌ مربوط‌ به‌ بردیای‌ دروغین‌، از آن‌ جمله‌ است‌.


زبان اوستایی:این زبان، مربوط به یکی از نواحی شرق ایران بوده، تنها اثر به جا مانده از این زبان، کتاب اوستا است و کهن ترین نوشته ه­ایی که از این زبان باقی مانده گاتاهای(گات های)، زرتشت است.


ادامه دارد...

منبع: سایت بنیاد سعدی

بازخوانی و ویرایش مجدد متن: فرشته نوری




نظرات (1)

سه‌شنبه 2 خرداد 1396 ساعت 15:40
عکس زیبایی بود و خدا کودک دلبند شما را حفظ کند .
همیار رایانه پاسخگوی تلفنی سوالات ومشکلات رایانه ، موبایل ، تبلت ، لب تاب و ....
شماره تماس 9099071728
پاسخگویی به صورت شبانه روزی حتی ایام تعطیل.
امتیاز: 2 0
پاسخ:
درود بر شما دوست گرامی برای شما آرزوی موفقیت می کنم.
امکان ثبت نظر جدید برای این مطلب وجود ندارد.


WeblogSkin